Bệnh lở mồm long móng ( FMD) - Biến chủng SAT1. Nguy cơ, phương án và phác đồ phòng chống LMLM

NGUY CƠ BỆNH LỞ MỒM LONG MÓNG DO CHỦNG SAT1 TẠI CHÂU Á

Bệnh lở mồm long móng (FMD) đang xuất hiện thêm một mối đe dọa mới khi vi-rút SAT1, vốn chủ yếu lưu hành tại châu Phi, đã vượt ra ngoài khu vực truyền thống và lan sang Trung Đông, Tây Á, sau đó được ghi nhận tại khu vực Đông Á. FAO xác nhận các ca SAT1 tại Trung Quốc trong năm 2026, khiến các quốc gia Nam Á và Đông Nam Á phải nâng mức cảnh giác.

Đáng lo ngại, đàn gia súc tại nhiều quốc gia châu Á chưa có miễn dịch với SAT1, trong khi các loại vắc-xin FMD đang được sử dụng phổ biến để phòng các tuýp O, A và Asia 1 không tạo miễn dịch bảo hộ đầy đủ đối với SAT1. Theo WOAH, mỗi tuýp vi-rút FMD cần vắc-xin phù hợp để tạo miễn dịch bảo vệ.

ĐẶC ĐIỂM VÀ MỨC ĐỘ NGUY CƠ CỦA SAT1

1. Phạm vi lưu hành đang mở rộng

SAT1 trước đây chủ yếu được ghi nhận tại khu vực châu Phi. Từ năm 2025, chủng vi-rút này đã được phát hiện tại nhiều quốc gia ngoài vùng lưu hành truyền thống ở Trung Đông và Tây Á, sau đó tiếp tục xuất hiện tại Đông Á. Đây là diễn biến bất thường về mặt địa lý và đặt ra nguy cơ lây lan xuyên biên giới.

2. Đàn gia súc châu Á có nguy cơ cao

Do SAT1 là một tuýp vi-rút mới đối với nhiều quần thể gia súc tại châu Á, mức độ miễn dịch tự nhiên trong đàn được đánh giá là thấp. FAO cảnh báo đây là thách thức mới đối với các hệ thống chăn nuôi trong khu vực, đặc biệt khi hoạt động vận chuyển và mua bán gia súc có thể tạo điều kiện cho vi-rút phát tán nhanh.

3. Khả năng lây lan mạnh

Lở mồm long móng là bệnh truyền nhiễm có khả năng lây lan rất cao. Vi-rút có thể phát tán qua tiếp xúc trực tiếp giữa động vật, dịch tiết và chất thải, đồng thời lan truyền gián tiếp qua quần áo, giày dép, phương tiện vận chuyển, dụng cụ chăn nuôi và các sản phẩm nhiễm vi-rút.

GIẢI PHÁP PHÒNG NGỪA VÀ KIỂM SOÁT

🔹 Tăng cường giám sát dịch bệnh
Chủ động cập nhật cảnh báo từ các cơ quan thú y quốc tế và trong nước; tăng cường giám sát, phát hiện sớm và xét nghiệm khi xuất hiện dấu hiệu nghi ngờ.

🔹 Kiểm soát chặt việc vận chuyển
Hạn chế tối đa nguy cơ đưa mầm bệnh vào trại thông qua việc kiểm soát nguồn con giống, phương tiện vận chuyển, thương lái và động vật nhập đàn. Đặc biệt lưu ý các hoạt động vận chuyển xuyên biên giới.

🔹 Siết chặt an toàn sinh học
Thực hiện vệ sinh, tiêu độc khử trùng định kỳ; kiểm soát người, phương tiện và dụng cụ ra vào khu vực chăn nuôi; cách ly đàn vật nuôi mới nhập trước khi nhập chung với đàn đang nuôi.

🔹 Chủ động xây dựng phương án ứng phó
Khi phát hiện vật nuôi có biểu hiện nghi ngờ, cần cách ly ngay, hạn chế di chuyển vật nuôi và thông báo cho cơ quan thú y địa phương để được hướng dẫn lấy mẫu, xét nghiệm và xử lý theo quy định.

SAT1 đang tạo ra một thách thức mới đối với an toàn dịch bệnh tại châu Á. Chủ động giám sát – kiểm soát vận chuyển – tăng cường an toàn sinh học chính là những lớp bảo vệ quan trọng để giảm nguy cơ xâm nhập và lây lan.